حمام تاریخی سالار

حمام سالار بنایی است متعلق به دوره قاجاریه که در جوار گنبد معروف الجایتو در شهر تاریخی سلطانیه زنجان واقع شده است. این بنا که شبیه به تمامی حمامهای ایرانی کاملا در زیر زمین ساخته شده ، شامل تمامی عناصر اصلی تشکیل دهنده حمام ایرانی از قبیل گرمخانه، میاندر، سربینه، تون و خزینه است.

تاریخچه حمام سالار :
بانی حمام سالار شخصی به نام سیف علی خان کلانتری معروف به سالار خان بود. ساخت این بنا که در اواخر قاجار و در سال 1293 ه.ش. گشته است قریب یک سال طول کشید. در سال 1344 به جای خزینه به دستور اداره بهداشت در حمام از دوش استفاده شد و پس از سال 1358 حمام سالار به حال مخروبه در آمد پس از چندی شورای محل با فروش خاکستر های اطراف روز ها به صورت جمع آوری هزینه تعمیر، این بنا مجدداً آماده استفاده شد. در این زمان فعالیت حمام روزها به صورت جداگانه مردانه و زنانه شد، به این ترتیب که مردها از غروب تا ساعات اولیه صبح و زن ها از صبح تاغروب از حمام استفاده می کردند. شروع فعالیت مرمت بنا در سال 1372 توسط سازمان میراث فرهنگی آغاز شد حمام در این سال از فرزندان و نوادگان سالارخان خریداری و به مالکیت دولت در آمد.

نحوه پاسخگوئی حمام به شرایط اقلیمی و عملکرد داخلی:
باتوجه به میزان پایین بودن دما و شدت سرما در منطقه سلطانیه، وجود دیوارهای قطور و جرزهای سنگی در جلوگیری از اتلاف و از بین رفتن گرما جلوگیری می کرد. تهویه حمام از طریق روزنه های موجود در مرکز گنبد و نور گیری پوشش های حمام امکان پذیر می شد. با استفاده از تمهیدات معمارانه از خروج بخار و تبادل حرارتی در حمام سالار جلوگیری می شد این تدبیر وجود انحنا در مسیر حرکت میاندر بود که سیر کولاسیون هوا را امکان پذیر نمی ساخت. این روش گرمای حمام را حفظ و مانع از هدر رفتن حرارت و بخار میشد و در نتیجه آب خزینه و هوا گرم می گردید و سرانجام گرمای متعادل و مطلوب در سربینه فراهم می شد دو مسیر عبور و مرور دراین حمام قابل تشخیص بوده است.

سیستم گرمایش حمام سالار :
سیستم گرمایش حمام سالار مشابه سایر حمام های سنتی است. سطح کف آتشدان حمام 80 سانتی متر پایین تر از زیر کف خزینه و تیان قرار داشته است گرمای حاصله از سوخت از طریق گربه روهای اصلی و فرعی در زیر فضای حمام پخش می گردید.

سیستم انتقال دود حمام سالار:
محل عبور کانال های گربه رو اصلی و فرعی و دود کش های حمام در زمان فعالیت برای گرم کردن حمام استفاده می شد، به این ترتیب که ابتدا دود کش کانال اصلی باز و بقیه بسته می شد و پس از گرفتن آتش بسته به نیاز فضاهای مختلف دود کش مربوط به کانال باز می شد تا هوای گرم بیشتری از زیر فضا جریان یابد.

آب رسانی به حمام سالار :
آب مورد مصرف از طریق چاه که محدوده مجاور تون خانه حمام بود می شد و آب مورد نیاز خزینه و گرمخانه و حوض سربینه را فراهم می کرد آب چاه پس از کشیدن در حوضچه های مجاور تخلیه می شد و سپس با کمک سوراخهایی که با باز و بسته کردن آنها آب را به قسمتهای مختلف هدایت می کردند . آب بوسیله تنبوشه های سفالی به خزینه یا فضاهای مشخص شده جریان می یافت تصویر یک عدد از تنبوشه های باقی مانده در دیوار حمام را مشخص می سارد در این تنبوشه های سفالی از طولی برابر 40 سانتیمتر و قطر بزرگ 10 سانتیمتر . قطر کوچک حدود 8 سانتیمتر برخوردار بوده اند که پس از فرو رفتن در یکدیگر درزهای موجود بوسیله ملات پر می شد و با جهت جریان آب در جای خود قرار داده می شدند.

Posted by: Admin

منبع:میراث فرهنگی


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:


تاريخ : ۱۳٩٠/٥/٢٥ | ٥:۱٩ ‎ب.ظ | نویسنده : اکبررحیمی | نظرات ()